{"id":823,"date":"2024-03-12T16:51:00","date_gmt":"2024-03-12T15:51:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2024-10-23T11:25:20","modified_gmt":"2024-10-23T09:25:20","slug":"pazo-do-marques-de-santa-cruz-de","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/2024\/03\/12\/pazo-do-marques-de-santa-cruz-de\/","title":{"rendered":"PAZO DO MARQUES DE SANTA CRUZ DE MARCENADO (Castropol). Pancho Campos Dorado"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

PAZO DO MARQUES DE SANTA CRUZ DE MARCENADO (Castropol)<\/em><\/p>\n


\nPancho Campos Dorado<\/a><\/em><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

<\/a><\/em><\/p>\n

O acceso ao pazo, est\u00e1 conformado por unha gran portada cuxo van de acceso presenta un arco de medio punto conformado por dovelas enriquecidas por un rosario de \u00f3valos e a clave arrostrada con rostro humano. Os s\u00e1lmeres apoian en impostas molduradas sobre columni\u00f1as de secci\u00f3n semicircular acaroadas (adosadas ao paramento), e o todo, flanqueado por d\u00faas columnas de secci\u00f3n circular, tam\u00e9n acaroadas ao paramento. Est\u00e1n asentadas sobre pedestais prism\u00e1ticos rematados por astr\u00e1galos de medio bocel, e rematadas con capiteis x\u00f3nicos. Os riles do arco son decorados con baixo relevos en forma de ramas florais.<\/em><\/p>\n


\nDeste pazo eran titulares os Marqueses de Ferrera, e denomin\u00e1base a Casa do Campo de Castropol. A Marquesa D.\u00aa FRANCISCA DE NAVIA ARANGO MONTENEGRO Y LANTOIRA c\u00e1sase con D. \u00c1LVARO JOS\u00c9 DE NAVIA-OSORIO Y VIGIL DE LA R\u00daA (1684\u20131732), Fidalgo de Navia, III Vizconde del Puerto, e a partir de ent\u00f3n foi chamado o Pazo dos Marqueses de Marcenado, por ser tam\u00e9n D. \u00c1lvaro o III Marqu\u00e9s de Marcenado (1717-1732).<\/em><\/p>\n


\nIsto queda evidenciado nos bras\u00f3ns das columnas x\u00f3nicas da portada do pazo. Na columna esquerda, en pau, unha \u201cM\u201d coroada dos MONTENEGRO, sostida dunha torre da que saen tres lanzas dos LANTOIRA. Abaixo un escudo brasonado cunha banda, a banda dos NAVIA ARANGO do bras\u00f3n terceiro do escudo dos marqueses de Ferrera, a\u00ednda que falta estar engulida en dragantes. Parece raro que este fora un erro dos canteiros, polo que poder\u00eda darse a outras interpretaci\u00f3ns, como veremos.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n\n\n\n\n
<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Armas dos Montenegro<\/span>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

<\/em><\/p>\n


\nNa columna destra, a \u201cM\u201d coroada dos MONTENEGRO, a torre superada de tres lanzas dos LANTOIRA, e abaixo un escudo brasonado cunha barra, posible dos NAVIA-VILLAAMIL de Navia, a\u00ednda que, como no caso anterior, faltan os dragantes.<\/em><\/p>\n


\nSegundo o vemos n\u00f3s, parecer\u00eda que os bras\u00f3ns, tanto o da banda como o da barra, se fixeron a posteriori de facer o pazo, dado que os bras\u00f3n dos MONTENEGRO e LANTOIRA est\u00e1n feitos en baixo relevo evidente antes de montar as pedras da cachoter\u00eda, e os escudos brasonados coa banda e coa barra, est\u00e1n gravados na pedra cando xa estaba asentada. Par\u00e9cenos que foi as\u00ed, por l\u00f3xica, posto que sen\u00f3n ter\u00edan a mesma factura que os anteriormente mencionadas.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n\n\n\n\n
<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Armas dos Lantoira<\/span>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

<\/em><\/p>\n


\nO Marquesado de Ferrera \u00e9 t\u00edtulo de Castela, e foi concedido en 1697 polo rei Carlos II (1665-1700) fillo de Felipe IV, a D. JUAN ALONSO DE NAVIA Y ARANGO (Avil\u00e9s 1659-1731) I Marqu\u00e9s de Ferrera.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n\n\n\n\n
<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Marquesado de Ferrera<\/span>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Previamente D. Juan fora Vizconde de la Herrer\u00eda, pois Felipe IV en 1631 e 1644 dita Reais C\u00e9dulas que ordenan ser previamente vizcondes antes de ser nomeados Condes ou Marqueses. Todo por cuesti\u00f3n fiscal, pois as\u00ed estaban obrigados a pagar d\u00faas veces os tributos de lanzas e de media anata.<\/em><\/p>\n


\nOs tres Escudos de Armas que hai sobre a portada son, como veremos, claro reflexo dos que hai baixo o enterramento da Igrexa parroquial de Santiago Ap\u00f3stolo.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

ESCUDO ESQUERDO<\/em><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

<\/a><\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Escudo espa\u00f1ol, partido e cortado de dous, con seis cuarteis. Timbrado con casco de fidalgo cabaleiro, mirando \u00e1 destra, viseira baixada e catro grilletas \u00e1 vista, rematado cun gran penacho de plumas repartidas a destra e sinistra. Est\u00e1 sostido por unha voluta apergami\u00f1ada e por dous soportes de le\u00f3ns lampasados que apoian as garras no contorno, un a cada flanco.<\/em><\/p>\n


\nPrimeiro cuartel: un castelo de tres torres e de cada unha delas sae unha lanza. Son armas dos LANTOIRA<\/a> (En campo de sinople, un castelo de ouro, con tres torres e de cada unha delas sae unha lanza de sable. Tal e como se ven os esmaltes no primeiro cuartel do escudo esquerdo do retablo da Marquesa na igrexa parroquial de Castropol).<\/em><\/p>\n


\nSegundo cuartel: Unha \u00e1rbore da que colga unha espada cargada ao longo, por un escudo el\u00edptico burelado. O todo sinistrado dun crecente contornado (coas puntas cara \u00e1 sinistra). Son armas dos DONLEB\u00daN<\/a> (En campo de gules, unha \u00e1rbore de ouro da que colga unha espada co pu\u00f1o de ouro e cargada, ao longo, por un escudo el\u00edptico de borde de ouro e burelado de sable. Tal e como se ven esmaltes no terceiro cuartel do escudo esquerdo do retablo da Marquesa na igrexa parroquial).<\/em><\/p>\n


\nTerceiro cuartel: Unha \u201cM\u201d coroada. Son armas dos MONTENEGRO<\/a> (En campo de azur unha \u201cM\u201d de ouro coroada de ouro. Tal e como se ven esmaltes no segundo cuartel do escudo esquerdo do retablo da Marquesa na igrexa parroquial).<\/em><\/p>\n


\nCuarto cuartel: Dous lobos pasantes en pau. Son armas dos OSORIO<\/a> ou OSSORIO. (En campo de ouro, dous lobos pasantes de gules, colocados en pau)<\/em><\/p>\n


\nQuinto cuartel: Unha banda. Puidese atribu\u00edrse esta banda \u00e1s armas dos NAVIA<\/a>, pero a banda non est\u00e1 engulida en dragantes (En campo de gules unha banda de sable engolada en dragantes dentados de sinople \/\/ Ou dos NAVIA de ANLEO<\/a> (En campo de sinople unha banda de gules engulida en dragantes de ouro lampasados. Esmaltes dos NAVIA de ANLEO no retablo do altar maior da igrexa parroquial de Ribadeo).<\/em><\/p>\n


\nO bras\u00f3n da banda soa sen engulir en dragantes, pode atribu\u00edrse as Armas dos GARC\u00cdA DE LA VEGA<\/a> (En campo de ouro unha banda de gules) \/\/ Tam\u00e9n dos FERN\u00c1NDEZ ROCES (En campo de gules unha banda de prata) \/\/ Tam\u00e9n dos GONZALEZ da Casa de Luarca (En campo de ouro unha banda de gules).<\/em><\/p>\n


\nSexto cuartel: Unha \u00e1rbore \u00e1 que est\u00e1n arrimadas cinco lanzas, tres a destra e d\u00faas a sinistra. Son armas dos LANZ\u00d3S<\/a> (En campo de gules, un carballo \u00f3 que est\u00e1n arrimadas cinco lanzas de prata cos mangos de ouro, tres a destra e d\u00faas a sinistra). As\u00ed aparece no escudo de 1674 do Pazo de Pividal ou de Miranda en Abres.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

ESCUDO CENTRAL<\/em><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

<\/a><\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Escudo espa\u00f1ol, semipartido de un rasgo e cortado de dous, con cinco cuarteis. Timbrado con casco mirando a destra (enterramento) ou a sinistra (no pazo), propio dun cabaleiro fidalgo, viseira baixada con catro grilletas \u00e1 vista e cun gran penacho de plumas, tres a destra e tres a sinistra. O escudo do enterramento est\u00e1 sostido por d\u00faas flores cerradas e por dous tenantes con figuras de anxos que o aguantan polo contorno, un a cada flanco. No escudo da portada o sost\u00e9n est\u00e1 formado polo que parecen p\u00e9talos de flores ou linguas de auga dun mergullo (chapuz\u00f3n), e os tenantes son anxos similares aos anteriormente descritos.<\/em><\/p>\n


\nPrimeiro cuartel: Unha barra engulida de dous dragantes lampasados. Parecen ser Armas do MARQU\u00c9S DE SANTA CRUZ DE MARCENADO<\/a>. Pero observando o conxunto dos bras\u00f3n do escudo, vemos que todos os cuarteis son os mesmos que os do MARQUESADO DE FERRERA, colocados en distintos cuarteis, entendendo que o escudo \u00e9 FERRERA.<\/em><\/p>\n


\nSegundo cuartel: Un castelo con torre de homenaxe da que saen tres lanzas. Son armas dos LANTOIRA. Os esmaltes son iguais aos do escudo esquerdo do Retablo da Marquesa, descritos en artigo previo (en Ribadeando<\/a> e tam\u00e9n en La Comarca del Eo, 10 Febreiro 2024)<\/em><\/p>\n


\nTerceiro cuartel: Seis corvos en dous paus de tres, mirando a sinistra (En campo de prata, seis corvos de sable, en dous paus de tres, mirando a sinistra). Son armas dos CUERVO<\/a>, contornadas das dos ARANGO<\/a>, pois en ARANGO os corvos miran \u00e1 destra, tal e como se ven, no escudo do Marqu\u00e9s de Ferrera. Ambas armas proceden de Pravia, dos CUERVO Se\u00f1ores do val de ARANGO (Francisco Sarandeses, Her\u00e1ldica de los apellidos Asturianos, Oviedo 1994, p.62). Tam\u00e9n vemos os corvos dos CUERVO e dos ARANGO mirando a destra no cuarto cuartel do escudo de Armas de 1726 da Aduana Vella<\/a>, de D. CARLOS MIGUEL ACEVEDO PARDO DE TABOADA (Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, p.43)<\/em><\/p>\n


\nCuarto cuartel: unha \u201cM\u201d coroada. Armas dos MONTENEGRO.<\/em><\/p>\n


\nQuinto cuartel: En campa\u00f1a. Un barco acostado de dous castelos (un a cada flanco) con tres torres aclaradas con saeteiras.<\/em><\/p>\n


\nParticular menci\u00f3n merece a descrici\u00f3n do barco. Tr\u00e1tase dun barco de vela dun s\u00f3 mastro central (maior) arborado e aguantado en candela por dous estais acalabrotados (formados de varios cabos colchados), un cabo firme a un baupr\u00e9s de proa con bastante inclinaci\u00f3n, e outro a un palo macho de popa sobre o que ondea un pabell\u00f3n a modo de insignia de d\u00faas zarpas. A \u00fanica vela cuadra do mastro maior, est\u00e1 aferrada e cargada por alto (sen arriar a verga). O centro da verga est\u00e1 cargada de un paxaro grande volante (unha gaivota ou un mascato coas \u00e1s abertas) mirando a destra. Esta campa\u00f1a puidese ser expresi\u00f3n dun exvoto dun salvamento. Te\u00f1amos en conta que a campa\u00f1a \u00e9 de moi raro uso en her\u00e1ldica e ocupa a terceira parte inferior do escudo. Falamos de salvamento, pois na bovedilla de popa parece desenrolarse unha escena de dous homes na auga, un procurando o salvamento do outro. O todo, como xa dixemos arriba, sinalan ao Marquesado de FERRERA.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

ESCUDO DESTRO<\/em><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

<\/a><\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Est\u00e1 timbrado cun casco de fidalgo mirando a sinistra, o que denota bastard\u00eda en her\u00e1ldica, a\u00ednda que se pode dar o caso de ser por cortes\u00eda en caso de estar afrontado con outro escudo, como no caso de matrimonios entre fidalgos, cousa que estar\u00eda xustificada si o enfrontamos a calquera dos dous escudos antes descritos. Polo que ter\u00eda que estar colocado na sinistra do portal\u00f3n e non na destra, segundo \u00f3 noso criterio.<\/em><\/p>\n


\nAmbos escudos, o do Enterramento e o do Pazo, presentan exactamente a mesma colocaci\u00f3n dos bras\u00f3ns, con diferenza no cuarto cuartel con armas distintas. Descr\u00edbese como un escudo medio partido de un rasgo e cortado de tres, con sete cuarteis, un en campa\u00f1a.<\/em><\/p>\n


\nPrimeiro cuartel: Castelo sobre terrasado con tres ameas, de cada unha das cales sae unha lanza. Son armas dos LANTOIRA<\/em><\/p>\n


\nSegundo cuartel: Xaquelado en d\u00faas faixas: unha en xefe de dous ordes e 10 pezas (5×5) e outra baixa de tres ordes e 15 pezas (5x5x5).<\/em><\/p>\n


\nTerceiro cuartel: Unha \u201cM\u201d coroada. Son armas dos MONTENEGRO<\/em><\/p>\n


\nCuarto cuartel: 1) No escudo do enterramento. Cuartel partido. Parte dereita: cinco vieiras en aspa ou sotuer. Armas dos D\u00d3RIGA (En campo de gules, cinco veneras de ouro en sotuer). Parte esquerda: Tres faixas. Puideran ser armas dos BARCIA (En campo de prata tres faixas de azur) \/\/ Tam\u00e9n armas dos MADERA de Avil\u00e9s e Xix\u00f3n (En campo de prata tres faixas de azur) (Sarandeses, ib\u00eddem, p.79 e p.229). 2) No escudo do pazo: Cuartel cuartelado en catro. 1 e 4) Tres faixas. Armas dos BARCIA ou dos MADERA. 2 e 3) Cinco armi\u00f1os en aspa ou sotuer. Son armas dos FROLAZ ou FROILA. Este apelido \u00e9 dos descendentes da familia BERMUDEZ DE TRABA, acaso a familia feudal m\u00e1is antiga de Espa\u00f1a, poderos\u00edsima no Reino de Galiza, educadores de reis. O primeiro FROILA \u00e9 fillo de D. GUTIERRE MEN\u00c9NDEZ que falece no ano 950, e estaba casado con SANTA ALDARA (ILDUARA, ILDARA), filla do conde D. Ero de Lugo e de D.\u00aa Adosinda. Irm\u00e1n de FROLAZ era SAN ROSENDO<\/a>, monxe bieito no mosteiro de Caaveiro, e bispo de Dumio e de Mondo\u00f1edo. San Rosendo no ano 925 era bispo de Iria e de Compostela. Virrei da Galiza nomeado polo rei D. Sancho I (895-929) coroado en Santiago de Compostela o 16-abril-926 polo arcebispo Hermenexildo (N\u00f3s, n\u00ba707, 27-set-2022. \u201cOS REIS E RAI\u00d1AS DA GALIZA. 1000 ANOS DUN REINO DE SEU\u201d). San Rosendo no ano 937 funda o Mosteiro de Celanova xunto co seu irm\u00e1n FROILA que estaba casado con D\u00aa SARRACINA. D. Froila e D\u00aa Sarracina tiveron por fillo a D. RODRIGO FROILA, cuxo irm\u00e1n foi o conde D. PELAIO GUTI\u00c9RREZ, casado coa condesa D\u00aa ELVIRA (Padre Jos\u00e9 Santiago Crespo del Pozo, Blasones y Linajes de Galicia, volume II, p.208)<\/em><\/p>\n


\nQuinto cuartel: Unha banda. Pode ser bras\u00f3n dos NAVIA, dos GARC\u00cdA DE LA VEGA, dos FERN\u00c1NDEZ ROCES ou dos GONZALEZ da Casa de Luarca; tal como comentamos arriba, e os esmaltes como no retablo do altar maior da igrexa parroquial de Ribadeo<\/a> (Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, p.168)<\/em><\/p>\n


\nSexto cuartel: Un lobo cebado (que leva algo nas fauces) cara a sinistra, embarcado nun bote a flote ou sobre a auga. Bras\u00f3n desco\u00f1ecido para n\u00f3s.<\/em><\/p>\n


\nS\u00e9timo cuartel: En campa\u00f1a. A destra un castelo, sinistrado de tres lanzas \u00e1 destra e unha \u00e1rbore sen copa; unha serie de tres lanzas e unha \u00e1rbore sen copa, e doutra terceira serie de tres lanzas e unha \u00e1rbore sen copa. Bras\u00f3n desco\u00f1ecido para n\u00f3s.<\/em><\/p>\n


\nEstes prezados escudos de Armas do Pazo dos MARQUESES DE FERRERA ou de SANTA CRUZ DE MARCENADO, presentan as variadas ramas dos seus enlaces familiares, e con sorpresa vemos que tam\u00e9n forman parte desta familia de marqueses os ancestros dos MADERA, actuais donos do Pazo, e que o restauraron luxosamente para que non caera de vello como est\u00e1 pasando coa Casa dos VALLEDOR<\/a>. E unha pena que tam\u00e9n estando na s\u00faa man a reparaci\u00f3n e disfrute da Torre dos Moreno de Ribadeo<\/a>, non reciba o mesmo trato de favor para acabar de restaurala antes de que caia nun mont\u00f3n e, por desgracia, mate a algu\u00e9n. Non digo m\u00e1is nada. Ata outra.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  PAZO DO MARQUES DE SANTA CRUZ DE MARCENADO (Castropol) Pancho Campos Dorado O acceso ao pazo, est\u00e1 conformado por unha gran portada cuxo van de acceso presenta un arco de medio punto conformado por dovelas enriquecidas por un rosario de \u00f3valos e a clave arrostrada con rostro humano. Os s\u00e1lmeres apoian en impostas molduradas […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":824,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":3,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[11,46,58],"class_list":["post-823","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sen-categoria","tag-historia","tag-pancho-campos","tag-torre-dos-moreno"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/823","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=823"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/823\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/media\/824"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=823"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=823"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=823"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}