{"id":5472,"date":"2018-08-16T10:09:00","date_gmt":"2018-08-16T08:09:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2024-11-12T13:26:12","modified_gmt":"2024-11-12T12:26:12","slug":"o-burgo-as-vinas-e-xuices-de-ribadeo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/2018\/08\/16\/o-burgo-as-vinas-e-xuices-de-ribadeo\/","title":{"rendered":"O BURGO, AS VI\u00d1AS E XUICES DE RIBADEO (documentos). Francisco Jos\u00e9 Campos Dorado"},"content":{"rendered":"<p>O BURGO, AS VI\u00d1AS E XUICES DE RIBADEO (documentos).<\/p>\n<p>Francisco Jos\u00e9 Campos Dorado<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Diciamos nunha das narraci\u00f3ns das pedras armeiras e Escudos de Armas de Ribadeo, artigo: \u201c<a href=\"http:\/\/ribadeando.blogspot.com\/2017\/11\/escudo-de-armas-da-casa-de-garcia-de.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Escudo de Armas da Casa de Garc\u00eda de Vilandriz-A Devesa<\/a>\u201d (tam\u00e9n en La Comarca del Eo 9-Decembro-2017) que nos atoparamos cun documento que dic\u00eda en lingua galega e lat\u00edn, escritura g\u00f3tico cursiva, con data 13-Outubro-1310: \u201cPedro Ponzo, adelantado mayor del rey en Galicia, resuelve el pleito entre el concejo y alcaldes de O BURGO DE RIBADEO y el monasterio de San Salvador de Vilanova de Lourenz\u00e1 sobre el caritel de la villa de Vilamariz&#8230;\u201d Esta expresi\u00f3n: \u201cO BURGO DE RIBADEO\u201d, abre de novo a pol\u00e9mica da \u00e9poca da construci\u00f3n das murallas e da fortaleza de Ribadeo que non se sabe de certo.<\/p>\n<p>Segundo a Etimolox\u00eda, \u201cburgo\u201d, \u00e9 un termo que prov\u00e9n do xerm\u00e1nico \u201cburg\u201d: \u201cfortaleza\u201d, \u201ccastro\u201d. Na Idade Media nome\u00e1base as\u00ed, un n\u00facleo de poboaci\u00f3n formado arredor dun castelo ou dunha cidade amurallada, e posteriormente, dise dunha aldea ou vila pequena, dependente doutra maior ou m\u00e1is importante, que ficaba pr\u00f3xima (&#8220;Gran Dicionario Xerais da Lingua&#8221;. 2000). Como tam\u00e9n hai outro dato certo de que Ribadeo foi Sede Episcopal desde o ano 1182 co bispo Rabinato ata o 1218 co bispo Pelaio de Cebeyra [<a href=\"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/search?q=Cebeira\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Paio de Cebeira<\/a>], pois nesas datas era unha poboaci\u00f3n aut\u00f3noma e non depend\u00eda de ningu\u00e9n, dentro do contexto do Conventus Lucensis do Reino de Galicia. Pero a\u00ednda sendo Ribadeo unha vila pequena comparada cos tempos actuais, \u00bfcomo podemos dicir que daquela era pequena, comparada \u201ccon quen\u201d a cen quil\u00f3metros a redonda?. Polo tanto, e baixo esta perspectiva, a expresi\u00f3n \u201cO Burgo de Ribadeo\u201d, ref\u00edrese a \u201cunha poboaci\u00f3n arredor dun castelo ou \u00e1 poboaci\u00f3n dunha vila amurallada\u201d. Ningu\u00e9n sabe de cando databa a Fortaleza de Ribadeo, nin de cando foron feitas as murallas, pero segundo isto que acabamos de dicir, \u00e9 moi posible que se poidan datar no s\u00e9culo XIII, quizais incluso no s\u00e9culo XII, bastante anteriores a denominaci\u00f3n do Condado de Ribadeo dado a Pierre de Villaines no ano 1369, e por seguro, anterior o Conde Rui L\u00f3pez D\u00e1valos que compra o condado a finais do s\u00e9culo XIV, e a quen alg\u00fans textos lle atrib\u00faen a construci\u00f3n da Fortaleza, pois foi o \u00fanico Conde que parece pasou alg\u00fan tempo en Ribadeo, nos vinte cinco anos que estivo este Condado baixo o seu dominio.<br \/>\nAquel documento de 1310, non chegou a satisfacer o noso desacougo, pois era mellor poder rematar o relato resolvendo a d\u00fabida sobre a data de construci\u00f3n das murallas de Ribadeo, e da s\u00faa fortaleza. Polo tanto, perseguindo as mellores fontes documentais, chegamos aos Tumbos da Catedral de Mondo\u00f1edo, cuxo resumo fixo D. Enrique Cal Pardo, traballo que foi moi aplaudido e loubado polo noso veci\u00f1o Jos\u00e9 Mar\u00eda Rodr\u00edguez D\u00edaz, pois aforra o traballo de moitos d\u00edas a calquera que queira investigar sobre os aconteceres da nosa bisbarra.<\/p>\n<p>Pois ben. Neles non atopamos o que andabamos buscando sobre as datas da muralla nin da fortaleza. Pero como moitas veces que se est\u00e1 a investigar algo, saltaron a nosa vista outros datos que falaban do BURGO de RIBADEO, as\u00ed como, de acontecementos tam\u00e9n interesantes para a nosa historia local, como son os documentos que falan das VI\u00d1AS DE RIBADEO e sobre os seus XUICES, que tanto a riqueza das vi\u00f1as, como a instituci\u00f3n dos Xu\u00edces dun Xulgado de Primeira Instancia, por desgracia, desapareceron do noso pobo, cousa que a d\u00eda de hoxe, creo que poder\u00edamos recuperar \u00e1mbolos dous, sen grandes esforzos pero con traballo continuado. Vexamos.<\/p>\n<p>Seleccionando do libro \u201cDocumentos Medievais en Pergamino (871-1492) Catedral Mondo\u00f1edo\u201d de Enrique Cal Pardo, atopamos os seguintes escritos, referidos a Ribadeo como BURGO, os seus XUICES e particularmente, o tema das VI\u00d1AS que hab\u00eda en cantidade, e en alg\u00fans casos, incluso se nos d\u00e1 a situaci\u00f3n precisa de onde estaban. Facendo copia resumida dos documentos da secci\u00f3n Tumbos Catedralicios Escritos en Pergamino [en castel\u00e1n]:<\/p>\n<p>Documento 6. Idioma lat\u00edn. Ano 1190. (Nota: nesta \u00e9poca a sede bispal da Igrexa Mindoniense, que non de Mondo\u00f1edo, estaba en Ribadeo, 1182-1218). \u201cEl Chantre de Mondo\u00f1edo, D. Pelayo Vilela, dio al Cabildo un busto de vaccis. Concedi\u00f3 igualmente a la Iglesia de Mondo\u00f1edo 4 sueldos leoneses sobre el qui\u00f1\u00f3n que ten\u00eda, juntamente con sus hermanos, en su casa y VI\u00d1AS.<\/p>\n<p>Documento 14. Idioma lat\u00edn. Ano 1218. \u201cD. Pelayo de Cebeyra, Obispo de Mondo\u00f1edo (Nota.-m\u00e1is ben Bispo Mindoniense), con sede en Ribadeo, dej\u00f3 para su aniversario a los can\u00f3nigos las vacas y las casas de Ribadeo y la VI\u00d1A DE PELOUR\u00cdN. Est\u00e1 sepultado en Ribadeo. Muri\u00f3 el 3 de Noviembre (sin indicar fecha)<br \/>\nDocumento 236. Idioma lat\u00edn. Mondo\u00f1edo, 17-Febreiro-1280. \u201cPedro P\u00e9rez de Ribadeo, can\u00f3nigo y vicario del Dean D. F.Mu\u00f1iz, junto con todo el Cabildo, aforaron para siempre a Mar\u00eda P\u00e9rez, esposa que fue de Fernando Poncio de Villamayor, la heredad que estaba pr\u00f3xima a la casa de Pelayo Cidi, para plantarla de VI\u00d1A, por la que pagar\u00eda cada a\u00f1o dos sueldos y medio de moneda corriente&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Documento 337. Idioma lat\u00edn. Mondo\u00f1edo, 3-Maio-1291. \u201cReunidos los Can\u00f3nigos con el Obispo D. \u00c1lvaro, despu\u00e9s de tratar el tema, resolvieron aforar las casa y VI\u00d1AS DE RIBADEO, llamadas de Don GUYM, al Arcidiano de Az\u00famaga, D. Pedro P\u00e9rez, quien deb\u00eda pagar todos los a\u00f1os a los administradores de los meses de San Cosme de la Mar\u00edtima (de Barreiros) 100 sueldos leoneses por la casa y la VI\u00d1A. Pagar\u00eda, adem\u00e1s, la cuarta parte del fruto de la vi\u00f1a a los administradores&#8230; a excepci\u00f3n de la parte del Obispo, que fue de la heredad de Pi\u00f1eira, por la cual dar\u00eda 30 sueldos alfonsinos al Obispo, cada a\u00f1o&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Documento 356. Idioma lat\u00edn. Mondo\u00f1edo, a\u00f1o de 1292. El De\u00e1n D. Abril Eanes, con consentimento del Arcediano de Montenegro, D. Pedro Dieguez (Didaci), Procurador de Mateo Alvari, Administrador de los meses de San Miguel, arrend\u00f3 la VI\u00d1A DE RIBADEO&#8230; con las condiciones: que la trabaje bien, d\u00e9 la 4\u00aa parte del fruto al Administrador&#8230; la ponga (la VI\u00d1A) en forquetas (furcis) y en madera (lignis candeicis) y en latas (latis integricis), so pena de 200 maraved\u00eds\u201d.<br \/>\nDocumento 477. Idioma galego. Mondo\u00f1edo, 19-Septembro-1305. \u201cEl De\u00e1n D. Andr\u00e9s y el Cabildo de Mondo\u00f1edo arrendaron a Domingo Fern\u00e1ndez, Can\u00f3nigo de Mondo\u00f1edo, la parte que al Cabildo pertenec\u00eda en las VI\u00d1AS DE RIBADEO&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Documento 567. Idioma galego. Mondo\u00f1edo, 9-Xullo-1311. \u201c&#8230;arrendaron a Rodrigo Eanes, can\u00f3nigo, y a Lopo Eanes su hermano, racionero, las cosas que el Cabildo pose\u00eda en la villa de Ribadeo y en su alfoz&#8230; que di\u00f3 Garc\u00eda por la VI\u00d1A DEL CAMPO, y las OTRAS VI\u00d1AS que ten\u00eda Miguel Mart\u00ednez y Teresa, la Castellana&#8230; y las VI\u00d1AS que ten\u00eda de D\u00aa Marina&#8230; OTRA VI\u00d1A que ten\u00eda Juan Mart\u00ednez, detr\u00e1s del muro&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Documento 895. Idioma galego. Mondo\u00f1edo, 2-Xu\u00f1o-1344. \u201cReunidos los can\u00f3nigos, presididos por el de\u00e1n D.Juan Deus, con consentimiento de Gonzalo P\u00e9rez, can\u00f3nigo y administrador  de los meses de la Administraci\u00f3n de Riberas de Sante, aforaron para siempre a Diego P\u00e9rez, cl\u00e9rigo de San Juan de Pi\u00f1eira, la heredad sita en Ribadeo, unida a la tapia de los Frailes de San Francisco, con la que lindaba por dos vientos y con el campo de la v\u00eda antigua, que sal\u00eda de la villa de Ribadeo. Deb\u00eda de PLANTARLA DE VI\u00d1A y ponerla en forcas en madeira y&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Documento 1016. Idioma galego. Mondo\u00f1edo, 26-Decembro-1366. \u201cD.Ruy S\u00e1nchez, Arcediano de Saln\u00e9s&#8230;dio a Pedro Ares, Arcediano de Montenegro, administrador de los meses de las Riberas de Sante&#8230;80 maraved\u00eds cortos&#8230;para compensar las VI\u00d1AS que hab\u00edan tomado en Ribadeo para construir el Monasterio de Santa Clara&#8230;\u201d<br \/>\nDocumento 1041. Idioma galego. Mondo\u00f1edo, 11-Agosto-1378: \u201cEl Tesorero de la Catedral de Mondo\u00f1edo D. Ruy D\u00edas afor\u00f3 para siempre a Mart\u00edn Afonso, JUEZ DE RIBADEO y racionero de la Catedral de Mondo\u00f1edo, LA VI\u00d1A, con su heredad, sita en el Molino de Ribadeo, que \u00e9l hab\u00eda recuperado de Juan Cao, por la que deb\u00eda pagar 50 maraved\u00eds por d\u00edas de Navidad&#8230; Mart\u00edn Afonso, no solo se comprometi\u00f3 a pagar la dicha suma, sino que oblig\u00f3 para ello OTRA VI\u00d1A que \u00e9l pose\u00eda en el expresado lugar, que parece que tambi\u00e9n estaba obligada a la Iglesia de Sta. Mar\u00eda del Campo. (Notario: Juan Afonso, que lo era del Conde de Ribadeo)<br \/>\nDocumento 1056. Idioma galego. Ribadeo, 8-Xaneiro-1382: \u201cEn las casas de morada de Diego Fernandez, Juez, en la R\u00faa de los Ferreiros de la villa de Ribadeo, se present\u00f3 ante el dicho Juez el testamento de Mart\u00edn Afonso, capell\u00e1n y Juez racionero de Mondo\u00f1edo, difunto, a pedimento de Juan Afonso Cao, not. De ese lugar. El documento hab\u00eda sido otorgado ante el not.Fernando Ares en 21 de noviembre de 1381&#8230; conten\u00eda una cl\u00e1usula&#8230; que el causahabiente ten\u00eda en foro de la Iglesia de Mondo\u00f1edo la VI\u00d1A DEL MOLINO, que hab\u00eda sido de Juan Cao, con sus \u201csalgueiros\u201d y con toda la heredad&#8230; asimismo, que con esa propiedad se inclu\u00edan DOS TIRAS DE VI\u00d1AS contiguas al campo de Sim\u00f3n, que reportaban 32 sueldos a la Iglesia de Sta. Mar\u00eda de Ribadeo&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Documento 1057. Idioma galego. Ribadeo, 6-Febreiro-1382. \u201cJuan Alonso Cao, vecino y morador de la villa de Ribadeo, habiendo vendido una vi\u00f1a a Ruy Dias, Tesorero de la Catedral de Mondo\u00f1edo y habi\u00e9ndola aforado este a Mart\u00edn Afonso, JUEZ y capell\u00e1n que fue de la expresada villa, manifest\u00f3 que \u00e9ste, al morir, tuvo a bien dej\u00e1rsela&#8230; juntamente con OTRA VI\u00d1A&#8230; Se comprometi\u00f3 igualmente a pagar el FORO DE VINO que pesaba sobre dicha VI\u00d1A, con destino a los \u201cmalates\u201d de la MALATER\u00cdA de dicha villa de Ribadeo\u201d.<\/p>\n<p>(Nota. Aqu\u00ed, un excelente dato cronol\u00f3xico sobre a Malater\u00eda de Ribadeo, que non co\u00f1ec\u00edamos o facer o artigo: \u201c<a href=\"http:\/\/ribadeando.blogspot.com\/2017\/06\/escudo-de-armas-da-capela-de-san-lazaro.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Escudo da Capela de San L\u00e1zaro<\/a>\u201d, (tam\u00e9n en La Comarca del Eo, 10-Xu\u00f1o-2017)<\/p>\n<p>Documento 1100. Monforte de Lemos, 9-Febreiro-1389: \u201cTraslado del testamento de Diego Pico, hijo de \u00c1lvaro Rodr\u00edguez y de Mar\u00eda Basanta de Vivero, por el que&#8230;  2 gregorianos para ser dichos en S. Francisco de Ribadeo (convento)&#8230; Dej\u00f3 a la Iglesia de Sta. Mar\u00eda de Villasel\u00e1n 15 mar.; a la de Santa Clara del BURGO DE RIBADEO, 40 mar; a los malates de Ribadeo, 10 mar. (supo\u00f1emos que \u00e9 a igrexa de San L\u00e1zaro); a Santa Clara de Ribadeo, para la obra 10 mar&#8230; al cl\u00e9rico de Villaosende, un barril de vino y una duysima de pan&#8230; a la Iglesia de Sante, a su cl\u00e9rigo, un barril de vino y una duysima de pan&#8230;\u201d.<\/p>\n<p>Na secci\u00f3n dos PERGAMI\u00d1OS SUELTOS. <\/p>\n<p>Documento 94. Idioma galego, Ribadeo, 5-Outubro-1343. \u201cConvenio entre Fern\u00e1n Fern\u00e1ndez, can\u00f3nico de Astorga, procurador de Don Vasco, Obispo de Mondo\u00f1edo y los vecinos de la villa de Ribadeo, sobre las VI\u00d1AS, casas, fosas, plazas y chantados y posesiones, esquilmos y rentas&#8230;\u201d<\/p>\n<p>No Tumbo Pechado da propia Catedral de Mondo\u00f1edo, o documento m\u00e1is antigo data do ano 1381, pero D. Enrique Cal Pardo tam\u00e9n resumiu outros Tumbos Catedralicios que comezan no ano 1122. E neste lote, atop\u00e1monos que os documentos que falan do Burgo de Ribadeo, a m\u00e1s antigo data do 5-Xu\u00f1o-1378 (documento 1039): \u201cReunidos en el Paa\u00c7o dos Cabaleiros el Obispo D. Francisco, el De\u00e1n D. Pedro de Ares y los dem\u00e1s miembros del Cabildo&#8230;hicieron un cambio con Ruy D\u00edaz, Tesorero de la Catedral: El Cabildo daba al dicho tesorero para siempre el casal, con casas y heredade de S. Cosme de Barreiros, que hab\u00edan sido de Fern\u00e1n P\u00e9rez de Valor\u00eda&#8230; el Tesorero, a su vez, daba al Cabildo las VI\u00d1AS y \u201cobligaci\u00f3n\u201d que Mart\u00edn Alonso, racionero de Mondo\u00f1edo, que moraba en el BURGO DE RIBADEO&#8230;.cincuenta maraved\u00eds pagaderos en Navidad&#8230;.\u201d<\/p>\n<p>Como comprobamos nestes documentos, o BURGO DE RIBADEO, nom\u00e9ase varias veces, as\u00ed como os XUICES, que eran membros da igrexa, e as VI\u00d1AS que eran moitas desde moi antigo, pero en poucos se atopa a situaci\u00f3n dos vi\u00f1edos que hab\u00eda no Concello de Ribadeo, as\u00ed como, ningunha vez se nomean as especies de uvas que se plantaban.<\/p>\n<p>Por outro lado, na Cartograf\u00eda do Renacemento, na obra do ano 1586, \u201cSpeculum Nauticum\u201d de Johann Wagenaer, da que se pode ler un extenso e exhaustivo traballo, na \u201cRevista Local Ribadense\u201d N\u00ba0 \u201cRumbo a lo Desconocido\u201d ano 2017, cuxo editor, D. Francisco Orol Carragal, Oficial de Puente da Marina Mercante Espa\u00f1ola, relata de forma detallada o texto latino da carta de navegaci\u00f3n N\u00ba13, referida \u00e1 costa de \u201cGalissen\u201d comprendida entre o Cabo Ortegal e Luarca, e m\u00e1is precisamente, \u00e1 costa de Viveiro a Ribadeo, expresada en millas xerm\u00e1nico-holandesas (Nota: 1 milla xermano-holandesa equival\u00eda a 2,97 millas mari\u00f1as do s\u00e9culo XIV = 5500,44 m.)<\/p>\n<p>Nesta carta dise que: \u201cOFRECE ESTA REXI\u00d3N ABUNDANCIA DE VI\u00d1OS, SENDO EXCELENTES OS DE RIBADEO, TANTO TINTOS COMO BRANCOS, TAM\u00c9N HAI EXCELENTES LARANXAS E MAZ\u00c1S, PERAS E CASTA\u00d1AS, NOCES E OUTROS FROITOS DE GRAN PROVEITO E SA\u00daDE PARA A VIDA HUMANA\u201d.<\/p>\n<p>Cada d\u00eda podemos comprobar, e levamos varios anos dic\u00edndoo, Ribadeo ten unha historia antiga e medieval tan oculta, que temos que ir descubr\u00edndoa anaco a anaco e pouqui\u00f1o a pouco, pois cada retrinco danos unha idea de algo extraordinario que non co\u00f1ec\u00edamos.<\/p>\n<p>Sirva este pequeno artigo, para animarvos a buscar, e para desexarvos FELICES FESTAS DA NOSA PATRONA SANTA MAR\u00cdA DO CAMPO e do noso PATR\u00d3N SAN ROQUE. Unha aperta e brindemos por un futuro excelente vi\u00f1o de Ribadeo, sen eucaliptos ao p\u00e9 das casas, e coas s\u00faas hortas e fincas de labradi\u00f1o plantadas de vi\u00f1edos. \u00c1nimo e a plantar riqueza propia, e non para alleos.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O BURGO, AS VI\u00d1AS E XUICES DE RIBADEO (documentos). Francisco Jos\u00e9 Campos Dorado &nbsp; Diciamos nunha das narraci\u00f3ns das pedras armeiras e Escudos de Armas de Ribadeo, artigo: \u201cEscudo de Armas da Casa de Garc\u00eda de Vilandriz-A Devesa\u201d (tam\u00e9n en La Comarca del Eo 9-Decembro-2017) que nos atoparamos cun documento que dic\u00eda en lingua galega [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":3,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"federate","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[11,46],"class_list":["post-5472","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sen-categoria","tag-historia","tag-pancho-campos"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5472","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5472"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5472\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}