{"id":5327,"date":"2019-06-04T21:21:00","date_gmt":"2019-06-04T19:21:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2024-11-12T13:21:36","modified_gmt":"2024-11-12T12:21:36","slug":"indianos-por-jose-maria-rodriguez-diaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/2019\/06\/04\/indianos-por-jose-maria-rodriguez-diaz\/","title":{"rendered":"Indianos. Por Jos\u00e9 Mar\u00eda Rodr\u00edguez D\u00edaz"},"content":{"rendered":"

(Texto publicado no blog de Jos\u00e9 M\u00aa<\/a> e A Gaceta Ribadense o 10 de xullo de 2015)<\/p>\n

Indianos<\/p>\n

– E logo pra onde vas tan \u00e1 pr\u00e9sa, Xan, <\/em>\u00bfTes algo de novo<\/em>?, preguntoulle Xan \u00f3 veci\u00f1o vendo pasar con paso apurado cara a vila, vestido de traxe novo e sombreiro.<\/p>\n

– Non, oh. E que me vou pra Am\u00e9rica<\/em>, respondeulle o veci\u00f1o.<\/p>\n

– Manda carallo, e eu en zocas<\/em>, comentou Xan polo baixi\u00f1o.<\/p>\n

      Unha pequena an\u00e9cdota que amosa que marchar pra Am\u00e9rica en
\ntempos pasados formaba parte da rutina diaria na vida da xente en
\nGalicia. A partir do seu descubrimento por Col\u00f3n foi o impulso
\npatri\u00f3tico e aventureiro dos espa\u00f1ois o que motivou a s\u00faa marcha masiva
\n\u00e1s Indias, recentemente descubertas. Estimulados polas lendas e xestas
\ndos primeiros emigrantes, enseguida se desatou o desprazamento masivo
\ndunha avalancha de aventureiros e cobizosos que emprenderon o cami\u00f1o da
\naventura cara a terras afastadas e desco\u00f1ecidas en busca de ouro,
\nriquezas e novas oportunidades pol\u00edtico militares. Eran os primeiros
\ntempos do descubrimento de Am\u00e9rica que, coa chegada a Espa\u00f1a de tanta
\nriqueza tra\u00edda polos primeiros colonizadores, contribu\u00edu \u00f3 nacemento do
\nS\u00e9culo de Ouro e \u00e1 expansi\u00f3n do chamado Imperio Espa\u00f1ol. Pro a esta
\ngloriosa \u00e9poca de desenvolvemento e riqueza seguiron outras nas que o
\nnoso pa\u00eds se atopou afundido na pobreza e na miseria. Tempos como os dos
\n s\u00e9calos XVIII e XIX nos que a fame se estendeu por toda Galicia, como
\nse reflicte nunha acta plenaria do Concello de Ribadeo, do ano 1739,  na
\n que se di que \u201calgunos labradores se vieron obligados a comer hierba<\/em>\u201d.
\n Un dato que, sen ter que interpretalo literalmente, \u00e9 dabondo
\ndemostrativo da miseria econ\u00f3mica na que a sociedade galega viv\u00eda.
\n\u00c9pocas nas que a necesidade e o esp\u00edrito de supervivencia empurrou a
\nmoitos espa\u00f1ois, especialmente en Galicia, a marchar a facer as Am\u00e9ricas<\/em>,
\n como vulgarmente se dic\u00eda, e a atravesar o Atl\u00e1ntico pra buscar o seu
\nfuturo en terras iberoamericanas, como Brasil, Cuba, Arxentina, Uruguai,
\n Chile, Venezuela ou M\u00e9xico. Ata tal punto afectou \u00f3 noso pa\u00eds esta
\nmasiva emigraci\u00f3n que pode dicirse que non hai familia en Galicia que
\nnon sufrise o impacto da emigraci\u00f3n con alg\u00fans dos seus antepasados en
\nAm\u00e9rica, especialmente nos s\u00e9culos XIX e XX.<\/p>\n

      Homes e mulleres que, empurrados pola necesidade de
\nsupervivencia e pra mellorar a econom\u00eda familiar, deixaron os seus pobos
\n para fuxir da fame, marchando cunha vella maleta na man, chea de
\nesperanzas, ilusi\u00f3ns e recordos. Moitos deles acadaron riqueza e
\nprosperidade en ultramar, se ben non todos tiveron a mesma fortuna. Pro
\na\u00ednda que foron moitos os que, co seu esforzo e traballo, e axudados
\npola sorte, lograron amasar verdadeiras fortunas tras das que se
\nagochaban, \u00e1s veces, duras e escuras historias, a maior parte dos que
\nmarcharon non atoparon mellor destino en Am\u00e9rica que a mesma pobreza da
\nque fuxiran. Foron moitos os que se viron obligados a renunciar \u00f3s seus
\nso\u00f1os de poder tornar un d\u00eda ricos \u00e1 s\u00faa terra natal \u00e1 que uns volveron
\ncoas mans baleiras, mentres que outros fundaron a s\u00faa familia nesas
\nterras, deixando aqu\u00ed os seus antepasados.<\/p>\n

      Os poucos que lograron amasar coas s\u00faas industrias ou negocios
\ngrandes fortunas, cuxa limpeza de orixe era con frecuencia posta en
\ncuesti\u00f3n polo pobo, decidiron volver anos m\u00e1is tarde \u00e1 s\u00faa terra de
\norixe convertidos en prestixiosos e ricos personaxes \u00f3s cales o pobo
\ndenominaba co nome de Indianos<\/em>. Tal foi o caso de Bernardo de Guimar\u00e1n, co\u00f1ecido popularmente nesta vila de Ribadeo polo nome de “o Indiano<\/em>“.
\n Fortunas que contribu\u00edron a enaltecer non s\u00f3 as s\u00faas vidas, sen\u00f3n a
\nfomentar a educaci\u00f3n e o benestar das nosas xeraci\u00f3ns posteriores e que
\na\u00ednda perduran hoxe no noso \u00e1mbito, sen que moitos se decaten de que son
\n produto do froito da suor dos nosos devanceiros emigrantes.<\/p>\n

      O obxectivo do emigrante era retornar un d\u00eda a s\u00faa terra natal
\npra ocupar un lugar sobresa\u00ednte no seu pobo de orixe e adquirir coa s\u00faa
\nriqueza alg\u00fan t\u00edtulo de nobreza, aumentar o seu status social comprando
\nou restaurando antigas casas grandes ou pazos ou mesmo constru\u00edndoos de
\nnova planta en vistoso e rechamante estilo colonial, decoradas con
\npalmeiras e outras \u00e1rbores tropicais ex\u00f3ticas nos seus xard\u00edns, s\u00edmbolo
\ndas s\u00faas aventuras en terras tropicais. Edificios que chegaron a ser
\nco\u00f1ecidos entre nosoutros co nome de “casas grandes” ou “casas de
\nIndianos. Construci\u00f3ns que destacaban pola s\u00faa altura e traza, dese\u00f1adas
\n cunha arquitectura cosmopolita que se inser\u00eda destacando de forma
\nrechamante entre as edificaci\u00f3ns tradicionais circundantes, para
\nsalientar as\u00ed o triunfo e o \u00e9xito do seu propietario en terras afastadas
\n e onde retirarse a vivir das rendas acadadas cos seus negocios en
\nAm\u00e9rica. Obras que serviron pra achegar \u00f3s habitantes da s\u00faa vila natal o
\n mundo moderno e cosmopolita que co\u00f1eceran nas s\u00faas estad\u00edas na Am\u00e9rica e
\n que souberon plasmar en edificios dunha arquitectura singular. Exemplos
\n preclaros destes pazos existen en case t\u00f3dolos pobos e aldeas de
\nGalicia. En Ribadeo temos como exemplo eminente o famoso edificio
\nco\u00f1ecido polo nome de Torre dos Moreno ou o palacete Pe\u00f1alba, na veci\u00f1a
\nFigueiras. O sinal m\u00e1is destacado e relevante do emigrante con \u00e9xito foi
\n a s\u00faa influencia social, o seu mecenado en instituci\u00f3ns ben\u00e9ficas ou
\nculturais subvencionando a construci\u00f3n de escolas, igrexas e capelas,
\ncasas consistoriais, estradas, hospitais ou asilos, tra\u00eddas de auga e de
\n luz el\u00e9ctrica, etc., \u00e9 dicir, todo o que significaba desenrolo, cultura
\n e progreso para o seu pobo. Un exemplo notable da s\u00faa contribuci\u00f3n \u00f3
\ndesenvolvemento da nosa bisbarra foi a fundaci\u00f3n Pedro Murias, en
\nVilaframil, adicada \u00f3 desenvolvemento agr\u00edcola, que tanta importancia
\ntivo na formaci\u00f3n de moitas xeraci\u00f3ns posteriores da Mari\u00f1a lucense.<\/p>\n

      Coa volta \u00e1 s\u00faa terra natal, os indianos trouxeron os costumes
\nde vida, os ritmos e m\u00fasicas deses pa\u00edses e ata o estilo na s\u00faa forma de
\n vestir das terras caribe\u00f1as, adquiridas nos seus pa\u00edses de emigraci\u00f3n.
\nFoi a herdanza achegada por eles \u00f3s seus lugares de orixe e da que
\nRibadeo, coa s\u00faa gran concentraci\u00f3n de casas indianas, sobre todo na r\u00faa
\n San Roque, se comprace de ser o principal expo\u00f1ente de toda Galicia
\ncunha bela herdanza de edificios dunha arquitectura singular. Fermosos
\nedificios de estilo colonial e entre os que destaca a Torre dos Moreno<\/em>,
\n admirada por todos os que visitan a nosa vila pola s\u00faa orixinalidade e
\nbeleza, e que chegou a constitu\u00edrse no s\u00edmbolo identificador da nosa
\nvila de Ribadeo en todo o mundo.<\/p>\n

E \u00e9 de resaltar, as\u00ed mesmo, o relevante papel dos emigrantes galegos
\nno enxalzamento do noso pa\u00eds en terras de Am\u00e9rica. Coas s\u00faas iniciativas
\n sociais e culturais foi relevante a s\u00faa contribuci\u00f3n \u00f3 co\u00f1ecemento de
\nGalicia nesas terras tan afastadas ent\u00f3n. As creaci\u00f3ns dos C\u00edrculos ou
\nCasas de Galicia, as fundaci\u00f3ns de Hospitais e Centros Sanitarios, os
\nC\u00edrculos Culturais e demais creaci\u00f3ns dirixidas \u00e1 axuda, socorro e
\nformaci\u00f3n dos seus compatriotas emigrantes desempe\u00f1aron un rol social
\nmoi importante, contribu\u00edndo, \u00f3 mesmo tempo, \u00f3 enxalzamento do nome da
\nnosa terra, facendo a Galicia universal, ata o punto de que chamaban
\ngalego a calquera espa\u00f1ol. E non menos importante, tampouco, foi o papel
\n desempe\u00f1ado polos pol\u00edticos e escritores galegos neses pa\u00edses,
\nespecialmente en Arxentina, M\u00e9xico ou Cuba, cando, en tempos
\npoliticamente dif\u00edciles en Espa\u00f1a, tiveron que emigrar en busca de
\nacollida e refuxio en terras afastadas. Al\u00ed loitaron con \u00e9xito pola
\nconservaci\u00f3n dos nosos dereitos como pobo, da nosa lingua e literatura,
\nda nosa cultura e de todo o que en Galicia era perseguido coa pretensi\u00f3n
\n de homologarnos a Castela.<\/p>\n

      De a\u00ed o acerto e a importancia desta festa indiana que os
\nribadenses de hoxe adican \u00f3 recordo de todos aqueles fillos de Ribadeo,
\nque co seu traballo e esforzo, tanto contribu\u00edron a enxalzar a beleza e o
\n nome do seu pobo natal. Unha feliz idea a desta celebraci\u00f3n que invita a
\n t\u00f3dolos ribadenses a participar nela. En converterse por un d\u00eda en
\ncabaleiros e damas que percorren as r\u00faas da vila lucindo as s\u00faas
\nmellores galas e atav\u00edos caracter\u00edsticos dos pa\u00edses do Caribe e
\nrecuperados dos vellos ba\u00fais tra\u00eddos polos seus emigrantes devanceiros e
\n que a\u00ednda dormen pechados nos faiados das s\u00faas vivendas. As se\u00f1oras coa
\n s\u00faa pel branquexada e lucindo os seus brancos traxes adornados con
\nencaixes, os seus amplos sombreiros decorados con flores, os seus
\nguantes e abanicos e as s\u00faas ex\u00f3ticas xoias resaltando a s\u00faa beleza. Os
\ncabaleiros paseando polas r\u00faas da vila coas s\u00faas levitas e traxes
\nbrancos folgados, os seus chalecos e guayaberas e os seus sombreiros
\npaname\u00f1os, cos seus guantes brancos empu\u00f1ando cerimoniosos os seus
\nbast\u00f3ns.<\/p>\n

      E para rematar estas reflexi\u00f3ns, un sentidi\u00f1o recordo \u00e1 memoria
\n de tantos e tantos que viron frustrados os seus so\u00f1os, esperanzas e
\nilusi\u00f3ns e deixaron as s\u00faas vidas en terras estra\u00f1as despois de cruzar o
\n Atl\u00e1ntico sen poder converter en realidade os seus anhelos e so\u00f1os de
\nretornar dignamente \u00e1 s\u00faa terra para axudar \u00e1s s\u00faas familias e descansar
\n os seus derradeiros d\u00edas preto dos seus e enterrar os seus osos na
\nterra na que naceran.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/em>Obras de Jos\u00e9 M\u00aa Rodr\u00edguez<\/a>
\n<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Texto publicado no blog de Jos\u00e9 M\u00aa e A Gaceta Ribadense o 10 de xullo de 2015) Indianos – E logo pra onde vas tan \u00e1 pr\u00e9sa, Xan, \u00bfTes algo de novo?, preguntoulle Xan \u00f3 veci\u00f1o vendo pasar con paso apurado cara a vila, vestido de traxe novo e sombreiro. – Non, oh. E que […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":3,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"federated","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[11,20,58],"class_list":["post-5327","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sen-categoria","tag-historia","tag-jose-ma-rodriguez","tag-torre-dos-moreno"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5327"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5327\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}