{"id":3167,"date":"2022-02-22T17:52:00","date_gmt":"2022-02-22T16:52:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2024-10-24T16:23:44","modified_gmt":"2024-10-24T14:23:44","slug":"maragatos-en-ribadeo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/2022\/02\/22\/maragatos-en-ribadeo\/","title":{"rendered":"Maragatos en Ribadeo?"},"content":{"rendered":"

Maragatos en Ribadeo?
\n<\/em><\/p>\n

Maragato, pato,
\nunha zoca i un zapato.
\nMaragato, pato,
\nfillo dunha cincha,
\ncando o galo canta,
\no maragato rincha.
\n(Ditos recollidos de ‘Falan os de Ribadeo’)<\/em><\/p>\n

    <\/span>Si, maragatos en Ribadeo. Din as indicaci\u00f3ns de sistemas modernos que Ribadeo at\u00f3pase a unhas 44 horas, 200 km, andando, da capital de concello maragato m\u00e1is pr\u00f3ximo, Brazuelo. Non \u00e9 moito se consideramos que os maragatos ti\u00f1an fama de comerciantes que levaban produtos dun a outro lugar, e que ruta m\u00e1is ou menos inversa fac\u00edan de xeito anual aqueles que nomeaba Rosal\u00eda<\/a> e que ‘cando van, van como rosas, cando v\u00e9n, v\u00e9n como negros’. A lomos de animais ou en carros dos que os maragatos eran os arrieiros, ve\u00f1en a significar seis ou sete longas xornadas de viaxe, se nos fiamos do que parece era normal na \u00e9poca, uns 30 km diarios no transporte de sal e outras moitas mercador\u00edas. E se a maragater\u00eda era un centro de dispersi\u00f3n comercial guiada polas s\u00faas xentes, Ribadeo era o porto do Cant\u00e1brico por excelencia xa no s\u00e9culo XVIII, onde as facilidades do transporte por terra tardaron en chegar, a\u00ednda coa ilusi\u00f3n do ferrocarril<\/a> entre Ribadeo e o Bierzo<\/a> truncada a partir da Pontenova<\/a> dende hai m\u00e1is dun s\u00e9culo. Existen en Ribadeo as r\u00faas de Vilaoudriz<\/a>, moderna, pero adicada \u00e1 outra punta do vello ferrocarril mineiro, unha realidade que dinamizou a cunca baixa do Eo, e de Vilafranca<\/a>, antiga, pero adicada a unha ilusi\u00f3n: o entronque co ferrocarril \u00e1 meseta, que nunca chegou e que ser\u00eda o recambio dos arrieiros maragatos. Os maragatos forxaron a s\u00faa lenda neses tempos nos que se comezou a poder viaxar entre a meseta e Galicia con lentitude, pero cunha certa seguridade, e aqueles outros nos que a rapidez mec\u00e1nica arrombou o poder animal no transporte nesas rutas. E tam\u00e9n pola s\u00faa labor nos comezos desa nova \u00e9poca.<\/p>\n

    Cando penso en ‘maragatos’, \u00e1s veces v\u00e9n \u00e1 mi\u00f1a cabeza a verba ‘inmigrantes’. Cousas da historia, vi\u00f1eron doutra terra, no seu momento, pero a integraci\u00f3n, que en xeral comezou antes de establecerse aqu\u00ed coas sucesivas viaxes realizadas, continuou, e xeraci\u00f3ns despois, fai que hoxe, na zona de Ribadeo, non te\u00f1a ning\u00fan sentido xuntar ambos conceptos, a pesar de seguir usando a cualificaci\u00f3n topon\u00edmica de ‘maragato’ como reco\u00f1ecemento dalg\u00fan ancestro nado aproximadamente na Maragater\u00eda.
\n<\/span><\/p>\n

    <\/span>Os primeiros maragatos que se me ve\u00f1en \u00e1 cabeza son a familia Nistal<\/a>, chegados da zona de San Justo de la Vega. Est\u00e1 ligada coa Empresa Ribadeo<\/a> de autobuses, no que parece unha continuaci\u00f3n l\u00f3xica do traballo familiar, e un Nistal \u00e9 referido por Chemi Lombardero<\/a> entre os maiores contribu\u00edntes para elecci\u00f3n de compromisarios do Senado xa no 1907, indicando en ambos casos unha saudable econom\u00eda. Mais o mesmo apelido, a poucos quil\u00f3metros, en San Miguel de Reinante, at\u00f3pase ligado a unha taberna e ultramarinos, do mesmo xeito que en Ribadeo tampouco se quedou est\u00e1tico en torno \u00f3 transporte, sen\u00f3n que diversifican a s\u00faa actividade no mundo do comercio ou a hostaler\u00eda. Nada moi diferente do que pasou noutros lugares con outros maragatos. Iso si, se a xente que en Espa\u00f1a leva o apelido Nistal ach\u00e9gase en Espa\u00f1a as 3000 persoas segundo o INE, e unha cuarta parte est\u00e1 na provincia de Le\u00f3n, \u00e1 que pertence a comarca da Maragater\u00eda; en Lugo non chegan \u00f3s 50, o 1,5 %, pero de eles, case a metade est\u00e1 relacionada con Ribadeo.<\/p>\n

    <\/span>En 1930 constitu\u00edase a empresa Ribadeo de autobuses. Os donos? Tres familias de orixe maragato, os Freire e d\u00faas ramas dos Nistal. Non hai xente de certa idade que non te\u00f1a co\u00f1ecido e viaxado coa co\u00f1ecida en Ribadeo como ‘A Empresa’ ou coas siglas ‘ERSA’. Empresa que aglutinou os transportes previos dos que dispo\u00f1\u00edan os seus donos e acadou gran pulo no transporte galego. Estableceu entre outras unha li\u00f1a entre A Coru\u00f1a e Xix\u00f3n, colaborando con Autom\u00f3biles de Luarca, a actual ALSA, encarg\u00e1ndose unha da parte galega e outra da parte asturiana, con trasbordo en Ribadeo. A empresa, segundo Mart\u00edn Fern\u00e1ndez Vizoso, era a principal fonte de emprego en Ribadeo a mediados do s\u00e9culo pasado, mais a s\u00faa decadencia levouna a ser mercada por Industrial Auto, S.A. (IASA) e desapareceu como nome comercial a finais do s\u00e9culo pasado.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

    O<\/span>s maragatos aparecen aqu\u00ed e al\u00f3 na zona de Ribadeo. \u00c1s diversas ramas da familia Nistal eng\u00e1dense outros apelidos. P\u00f3dese descubrir, por exemplo, na colecci\u00f3n de fotos ‘Ribadeo na Memoria’ a foto coa que ilustro este texto, an\u00f3nima e de data indeterminada, que amosa a familia diante da Casa Maragato, na parroquia de Covelas, acompa\u00f1ada dunha lenda lembrando a orixe e o car\u00e1cter comercial dos maragatos. Ou nas citas relacionadas con Jesusa Puentes, dos Maragatos de San Miguel, e dona de Don Ramoncito, parella ineludible da vida daquel entorno a mediados do s\u00e9culo XX. Ou Alfredo do Maragato, con casa grande en Abelleira, San Pedro de Benquerencia, a comezos do s\u00e9culo pasado.<\/p>\n

    <\/span>En Ribadeo hai un vello caser\u00f3n almeado, o chamado ‘cuartel vello’, casa-torre con m\u00e1is de tres s\u00e9culos feita polos Sierra Pambley, descendentes fidalgos con orixe na beira da Maragater\u00eda, e que foron mecenas nesta terra adicando anos despois a casa a escola, a Obra P\u00eda Sierra Pambley<\/a> (1713), segundo relata Francisco Lanza no seu ‘Ribadeo Antiguo’. \u00d3s seus p\u00e9s, como nos fai chegar Pancho Campos<\/a> nun dos seus escritos, unha horta de hoxe con columnas de antano conta a s\u00faa historia como corte que serv\u00eda para os bois dos maragatos chegados a Ribadeo. Os maragatos hai moito tempo que chegaron a Ribadeo.<\/p>\n

–<\/p>\n

En Maragatos de Lugo.org<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maragatos en Ribadeo? Maragato, pato, unha zoca i un zapato. Maragato, pato, fillo dunha cincha, cando o galo canta, o maragato rincha. (Ditos recollidos de ‘Falan os de Ribadeo’)     Si, maragatos en Ribadeo. Din as indicaci\u00f3ns de sistemas modernos que Ribadeo at\u00f3pase a unhas 44 horas, 200 km, andando, da capital de concello maragato […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3168,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":3,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"federated","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[91,11,46,9],"class_list":["post-3167","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sen-categoria","tag-ferrocarril","tag-historia","tag-pancho-campos","tag-sociedade"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3167","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3167"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3167\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3168"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.amarinha.gal\/ribadeando\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}