Celebrar o aniversario dun hospital —neste caso, o 40 aniversario do Hospital da Mariña— é un acto de gratitude. Aos fundadores, aos traballadores sanitarios, ao sistema nacional de saúde e aos mecenas deste servizo público esencial que foi un faro da nosa saúde durante corenta anos.
Para min, tráeme á memoria aquelas clases de saúde pública na Universidade do País Vasco (UPV) cando lles explicaba aos meus alumnos a historia e o momento do COIDADO e a CURA, camiños que eran, en calquera caso, paralelos e estreitamente relacionados coa CARIDADE CRISTIÁ CAMIÑO DE COMPOSTELA, e como isto levou ao establecemento da ATENCIÓN SOCIOSANITARIA no DEREITO POSITIVO E CONSTITUCIONAL, ASÍ COMO NO DEREITO LEGAL. Mesmo o concepto de saúde ten evolucionado. É moito máis que a ausencia de enfermidade e a súa resolución.
Algúns de nós, da comarca da Mariña, dedicamos tempo a lembrar e localizar a rede de albergues que salpicaban o Camiño da Costa, outrora cando a “barca da misericordia” transportaba os peregrinos desde Figueras (Castropol) ata Porcillán, en Ribadeo.
A rede de aloxamentos entre Ribadeo e a Basílica de San Martiño de Foz (parte do Camiño do Mar e do Camiño Norte) estruturábase arredor de antigos hospitais de peregrinos. Aínda que moitos xurdiron ou se consolidaron no século XVI, substituíndo a nacente rede de albergues e hospitais de caridade medievais, os principais emprazamentos hospitalarios desta ruta histórica incluían: en Ribadeo, o Hospital de San Lázaro, que funcionou desde principios do século XIV, xestionado polo concello e a parroquia, e atendía a leprosos e peregrinos. Tamén existía o Hospital de San Sebastián, unha institución benéfica que finalmente se fusionou co Hospital de San Lázaro no século XVIII.
En Arante erguíase o Hospital de San Andrés, fundado no século XVI como refuxio para os peregrinos do Camiño Norte de Santiago que se dirixían a Mondoñedo. Na nosa antiga capital provincial no Reino de Galicia, atópase o Hospital de San Pablo e San Lázaro, un edificio construído no século XVIII polo bispo Sarmiento.
Alí está a Basílica de San Martiño de Foz: a basílica máis antiga de España, e na Diocese de Britonia, a máis antiga do sur de Europa. Vinculado a este histórico templo medieval (a antiga catedral) estaba un antigo hospital monástico para peregrinos, cuxos restos aínda se conservan hoxe. Na miña cidade natal de San Cibrán, na parroquia de Santa María de Lieiro, erguíase o Hospital de San Andrés, fundado polo sacerdote plebiscitario Andrés Varela no século XVII. Estaba situado xunto á praza que hoxe é A Caosa e preto do que foi a primeira farmacia establecida por Don Julián López García, que chegou como administrador de aduanas para Sargadelos desde Portbou, en Xirona.
Viveiro era un lugar que ofrecía a súa hospitalidade aos peregrinos. Así o testemuñan documentos históricos, que afirman que noutro tempo houbo seis hospitais para peregrinos: Santiago, Santa María, San Lázaro, Santo Domingo, Santo Cristo e Santa Ana en Celeiro.
Tiven a honra de servir como hospitaleiro en dous hospitais estreitamente vinculados ao antigo Camiño de Santiago. Santiago Apóstol, en Vitoria, e Jarrio, entre Coaña e Navia, no oeste de Asturias, ambos teñen orixes históricas como hospicios para peregrinos á Cidade Santa de Occidente.
Finalmente, o concepto de COIDADO E SAÚDE constitúe hoxe un espazo sociosanitario cos seus tres niveis: Atención primaria en Centros de Saúde; Atención hospitalaria en rede; e Atención a través de servizos sociais, que, como en Asturias, debería formar parte da XESTIÓN integrada en cada ÁREA SANITARIA.